Toespraak dodenherdenking in Eemnes 2019

Op zaterdag 4 mei 2019 vond de jaarlijkse dodenherdenking plaats bij het Vrijheidsmonument op het Plantsoen. Daarbij werden de gevallenen tijdens de Tweede Wereldoorlog herdacht. Maar ook zij die, waar ook ter wereld, sinds die tijd als gevolg van oorlogshandelingen zijn omgekomen. Burgemeester Roland van Benthem hield tijdens de herdenking een toespraak.

Toespraak van burgemeester Roland van Benthem 

Het jaarthema van de herdenking in 2019 luidt: Democratie komt met een verantwoordelijkheid. In de oorlog verdween 5 jaar lang onze democratie, verdween het open en vrije debat om plaats te maken voor het vernederen, isoleren, vervolgen en vermoorden van Joden, Sinti, Roma, communisten en alle andere groepen die niet pasten binnen de nazi-ideologie. En nog steeds zijn er vele landen in de wereld niet vrij. We zien de beelden uit Venezuela, Sudan, Algerije, mensen die strijden voor wat voor ons na 75 jaar soms zo gewoon lijkt. Democratie, vrijheid van meningsuiting. Ook in ons eigen Europa zien we landen die het met de democratie niet zo nauw nemen, zoals Polen, Hongarije of het verscheurde Oekraïne.

Vandaag herdenken we. Het zijn de mensen die we herdenken, mensen die leefden in Nederland, in de archipel, waar dan ook. En we herdenken gebeurtenissen, de bombardementen , de razzia’s, de zoektochten naar voedsel. We herdenken de velen die hun leven lieten voor onze vrijheid, vaak jonge mensen nog. Ze stierven voor onze vrijheid. Hartverscheurend.
Nog hartverscheurender, want zinlozer, redelozer, puur vanwege haat, niet vanwege oorlogsvoering, is het vermoorden van mensen in Auschwitz, Dachau, Sobibor en andere plaatsen waarvan de namen voor eeuwig zijn verbonden aan de verschrikkingen die er hebben plaatsgevonden.

Herdenken gaat over mensen, over de dingen die niet voorbij mogen gaan. Volgend jaar herdenken we 75 jaar bevrijding. We zijn genuanceerder gaan kijken naar ons gedrag tijdens die oorlog. Velen waren wellicht minder heldhaftig dan we graag achteraf voor waar wilden houden. Dat neemt niet weg dat er ook velen waren die niet zijn gezwicht voor tirannen. Die hebben gestreden. Die niet lijdelijk hebben toegezien. Die tenslotte het hoogste offer hebben gebracht. Het is goed dat we hen ieder jaar weer herdenken, hen en alle anderen die door oorlogshandelingen en terreur zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog en alle oorlogen en vredesmissies nadien. 
Herdenken heeft iets hypocriets als we niet een beetje in de voetsporen willen treden van hen die ons bevrijd hebben. Als we de vrijheid die zij hebben bevochten niet de juiste inhoud willen geven. Vrijheid die niet mag verworden tot vrijblijvendheid. Individualisme dat niet mag doorslaan in onverschilligheid. Vrijheid van meningsuiting die niet mag worden gebuikt om aan te zetten tot haat. Ware vrijheid heeft niets van doen met ‘lekker kunnen doen waar je zin in hebt’, ware vrijheid betekent dat je de vrijheid van anderen ook ruimte moet geven en dus rekening met elkaar houdt.

Betrokkenheid is een randvoorwaarde voor een levende democratie. Door het gesprek met elkaar aan te gaan, op basis van verschillende meningen, zonder mensen uit te sluiten, zonder onverschilligheid jegens de ander en jegens de wereld. Betrokkenheid met elkaar, en in de grote verscheidenheid die ons land rijk is, zoeken naar compromissen die in het algemeen belang van onze samenleving zijn. Een open samenleving, waar objectieve informatie beschikbaar is, waar de media vrij en kritisch zijn, daar krijgt een dictatuur geen kans. Kennis en openheid zijn de doodsvijanden van tirannie. Dat betekent dat we onze democratie moeten liefhebben en onderhouden. Want een democratie kan ook in vredestijd gevaar lopen, als mensen, heel geleidelijk, een muur optrekken tussen groepen in de samenleving en wij dat gewoon gaan vinden. In vrijheid kunnen kiezen moedigt aan om zelfstandig te denken, om je als individu goed te informeren, je een mening te vormen en om je kritisch te verhouden tot de zelfgekozen volksvertegenwoordiging en regering. Wees kritisch zonder onverdraagzaam te worden en hou een beetje rekening met elkaar.
Onze democratie komt met een verantwoordelijkheid. Door vanuit de vrijheid van nu terug te kijken naar de onvrijheid van toen. En naar de onvrijheid die nog steeds in vele landen op de wereld voorkomt. Democratie niet als een gegeven maar als een opdracht in naam van hen die voor onze vrijheid zijn gestorven. We leven in een vrij land waar ruimte is om je te ontwikkelen. Waar kansen liggen op het gebied van goed onderwijs, sport en cultuur. Een land waar het straatbeeld zo kleurrijk is, dat we veel van elkaar kunnen leren door in gesprek te gaan. Pak die kansen met beide handen, want het zou niet de eerste keer zijn dat deze vrijheid stopt.
Vandaag herdenken we de mensen die hun leven lieten voor onze vrijheid. Herdenken we de verschrikkingen van de oorlog. Morgen vieren we de vrijheid, onze vrijheid. Die vrijheid is uniek, laten we daar aan blijven werken, daar zijn we allen verantwoordelijk voor.
Het jaarthema van de herdenking in 2019 luidt: Democratie komt met een verantwoordelijkheid. In de oorlog verdween 5 jaar lang onze democratie, verdween het open en vrije debat om plaats te maken voor het vernederen, isoleren, vervolgen en vermoorden van Joden, Sinti, Roma, communisten en alle andere groepen die niet pasten binnen de nazi-ideologie. En nog steeds zijn er vele landen in de wereld niet vrij. We zien de beelden uit Venezuela, Sudan, Algerije, mensen die strijden voor wat voor ons na 75 jaar soms zo gewoon lijkt. Democratie, vrijheid van meningsuiting. Ook in ons eigen Europa zien we landen die het met de democratie niet zo nauw nemen, zoals Polen, Hongarije of het verscheurde Oekraïne.

Vandaag herdenken we. Het zijn de mensen die we herdenken, mensen die leefden in Nederland, in de archipel, waar dan ook. En we herdenken gebeurtenissen, de bombardementen , de razzia’s, de zoektochten naar voedsel. We herdenken de velen die hun leven lieten voor onze vrijheid, vaak jonge mensen nog. Ze stierven voor onze vrijheid. Hartverscheurend.
Nog hartverscheurender, want zinlozer, redelozer, puur vanwege haat, niet vanwege oorlogsvoering, is het vermoorden van mensen in Auschwitz, Dachau, Sobibor en andere plaatsen waarvan de namen voor eeuwig zijn verbonden aan de verschrikkingen die er hebben plaatsgevonden.

Herdenken gaat over mensen, over de dingen die niet voorbij mogen gaan. Volgend jaar herdenken we 75 jaar bevrijding. We zijn genuanceerder gaan kijken naar ons gedrag tijdens die oorlog. Velen waren wellicht minder heldhaftig dan we graag achteraf voor waar wilden houden. Dat neemt niet weg dat er ook velen waren die niet zijn gezwicht voor tirannen. Die hebben gestreden. Die niet lijdelijk hebben toegezien. Die tenslotte het hoogste offer hebben gebracht. Het is goed dat we hen ieder jaar weer herdenken, hen en alle anderen die door oorlogshandelingen en terreur zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog en alle oorlogen en vredesmissies nadien. 
Herdenken heeft iets hypocriets als we niet een beetje in de voetsporen willen treden van hen die ons bevrijd hebben. Als we de vrijheid die zij hebben bevochten niet de juiste inhoud willen geven. Vrijheid die niet mag verworden tot vrijblijvendheid. Individualisme dat niet mag doorslaan in onverschilligheid. Vrijheid van meningsuiting die niet mag worden gebuikt om aan te zetten tot haat. Ware vrijheid heeft niets van doen met ‘lekker kunnen doen waar je zin in hebt’, ware vrijheid betekent dat je de vrijheid van anderen ook ruimte moet geven en dus rekening met elkaar houdt.

Betrokkenheid is een randvoorwaarde voor een levende democratie. Door het gesprek met elkaar aan te gaan, op basis van verschillende meningen, zonder mensen uit te sluiten, zonder onverschilligheid jegens de ander en jegens de wereld. Betrokkenheid met elkaar, en in de grote verscheidenheid die ons land rijk is, zoeken naar compromissen die in het algemeen belang van onze samenleving zijn. Een open samenleving, waar objectieve informatie beschikbaar is, waar de media vrij en kritisch zijn, daar krijgt een dictatuur geen kans. Kennis en openheid zijn de doodsvijanden van tirannie. Dat betekent dat we onze democratie moeten liefhebben en onderhouden. Want een democratie kan ook in vredestijd gevaar lopen, als mensen, heel geleidelijk, een muur optrekken tussen groepen in de samenleving en wij dat gewoon gaan vinden. In vrijheid kunnen kiezen moedigt aan om zelfstandig te denken, om je als individu goed te informeren, je een mening te vormen en om je kritisch te verhouden tot de zelfgekozen volksvertegenwoordiging en regering. Wees kritisch zonder onverdraagzaam te worden en hou een beetje rekening met elkaar.
Onze democratie komt met een verantwoordelijkheid. Door vanuit de vrijheid van nu terug te kijken naar de onvrijheid van toen. En naar de onvrijheid die nog steeds in vele landen op de wereld voorkomt. Democratie niet als een gegeven maar als een opdracht in naam van hen die voor onze vrijheid zijn gestorven. We leven in een vrij land waar ruimte is om je te ontwikkelen. Waar kansen liggen op het gebied van goed onderwijs, sport en cultuur. Een land waar het straatbeeld zo kleurrijk is, dat we veel van elkaar kunnen leren door in gesprek te gaan. Pak die kansen met beide handen, want het zou niet de eerste keer zijn dat deze vrijheid stopt.
Vandaag herdenken we de mensen die hun leven lieten voor onze vrijheid. Herdenken we de verschrikkingen van de oorlog. Morgen vieren we de vrijheid, onze vrijheid. Die vrijheid is uniek, laten we daar aan blijven werken, daar zijn we allen verantwoordelijk voor.